میراتەکەت بزانە

میرات بەم ڕیزبەندییە دابەش دەکرێت، هەروەک لە کتێبەکانی فەرائزدا هاتووە:

1. 1یەکەم — خەرجی تەجهیز و ناشتن لە میراتەکە دەردەچێت.
2. 2دووەم — قەرزەکان دەدرێنەوە (قەرزی خەڵک و قەرزی خودا).
3. 3سێیەم — وەسیەت جێبەجێ دەکرێت، بەڵام تەنها تا سێیەکی ئەوەی لە دوای قەرز ماوەتەوە.
4. 4چوارەم — حەجب: ئەوانەی نزیکترن دوورەکان دەبڕن. لە ئەنجامەکەدا دەنووسرێت کێ بە کێ بڕدراوە.
5. 5پێنجەم — خاوەن فەرزەکان بەشی دیاریکراوی خۆیان دەبەن: نیوە (١/٢)، چارەگ (١/٤)، هەشتیەک (١/٨)، دوو لەسەر سێ (٢/٣)، سێیەک (١/٣)، شەشیەک (١/٦).
6. 6شەشەم — ئەوەی دەمێنێتەوە بۆ عەسەبەکانە، بەم ڕیزبەندییە: منداڵ و نەوە، پاشان باوک و باپیر، پاشان خوشک و برا، پاشان برازا و مام و ئامۆزا. بۆ هەر نێرێک دوو بەرامبەری مێیەک.
7. 7حەوتەم — عەول: ئەگەر کۆی فەرزەکان لە میراتەکە زیاتر بوو، بەشی هەمووان بە یەک ڕێژە کەم دەکرێتەوە.
8. 8هەشتەم — ڕەد: ئەگەر کەمتر بوو و کەس نەبوو پاشماوەکە ببات، پاشماوەکە بۆ خاوەن فەرزەکان دەگەڕێتەوە — بێجگە لە هاوسەر.
9. 9نۆیەم — تەصحیح: ژمارەی سەهمەکان زیاد دەکرێت تا بەشی هەر گرووپێک بەبێ برە دابەش بێت.

ئەم ژمێرەرە بەپێی مەزهەبی شافیعی (ڕای زۆرینەی زانایان، لەسەر ڕێبازی زەید بن ثابت) کار دەکات: باپیر خوشک و برا نابڕێت بەڵکو لەگەڵیاندا بەش دەکات، مەسەلەی موشتەرەکە و ئەکدەریە جێبەجێ دەکرێن، و ڕەد هەیە. لە چەند مەسەلەیەکدا مەزهەبی حەنەفی جیاوازە.

خزمانی ڕەحم (ذوو الأرحام) — وەک کوڕی کچ و کوڕی خوشک و خاڵ — لەم ژمێرەرەدا ناژمێردرێن. ئەگەر بەشێک بێخاوەن بمێنێتەوە، ژمێرەرەکە ئاگادارت دەکاتەوە و ناڵێت بۆ کێیە؛ لەو کاتەدا پێویستە پرسیار لە زانایەک بکەیت. هەروەها «وەسیەتی واجب» (الوصية الواجبة) — کە هەندێک قانوونی کەسایەتی بۆ نەوەی ئەو کوڕ یان کچە دایدەنێت کە پێش دایک یان باوک کۆچی دوایی کردووە — لەم ژمێرەرەدا ناژمێردرێت، چونکە لەسەر ڕای زۆرینەی زانایان (الجمهور) کار دەکات.

سەرچاوەکان

• إسلام ويب — شرح مسائل الأكدرية والمشتركة والمالكية
• الإسلام سؤال وجواب — ميراث الجد مع الإخوة
• إسلام ويب — باب أصول المسائل في الميراث
• الموسوعة الحرة — علم الفرائض
• الموسوعة الحرة — إرث الجدات